Haber-Analiz: Yusuf Kanlı
(ANKARA) - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) 6 Aralık günü Cumhuriyet Meclisi'nin 50 üyesi seçilecek. Seçim öncesinde öne çıkan temel beklenti, Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin (CTP) tek başına ya da koalisyonun büyük ortağı olarak hükümeti kurması. Bununla birlikte, seçimi birinci sırada tamamlamak hükümet kurmak için yeterli olmayabilir. Sandalye hesabında küçük partilerin yüzde 5 barajını aşıp aşamayacağı ve oyların ilçelerdeki dağılımı etkili olacak.
Yakın dönemde basında yer bulan bazı araştırmalarda Ulusal Birlik Partisi (UBP) yüzde 32 civarında, CTP ise yüzde 40'ın biraz üzerinde ölçülüyor. Ne var ki örneklem, saha çalışması, soru biçimi ve kararsız seçmenlerin nasıl dağıtıldığı gibi teknik bilgiler yeterince paylaşılmadığı için bu sonuçların güvenilirliğini tartmak zor. Ortaya çıkan tablo, 500 kişiyle yüz yüze görüşülerek yapılan Göç, Kimlik ve Hak Çalışmaları Merkezi (CMIRS) eylül araştırmasından kayda değer ölçüde farklı. CMIRS'in ölçümünde CTP yüzde 47,28, UBP ise yüzde 21,73 seviyesindeydi. Eylül araştırmasının sonuçları, UBP ve Yeniden Doğuş Partisi'nin (YDP), özellikle de son dönemde Halkın Partisi'nin (HP) destek kazandığı yolundaki siyasi gözlemlerle de bütünüyle örtüşmüyor. Bu ayrım, seçmenin yönünü değiştirdiğini tek başına göstermiyor; araştırma yöntemleri ve saha koşullarına ilişkin daha kapsamlı şeffaflık gerektiğine işaret ediyor. CTP'nin önde olduğuna dair beklenti güçlü olsa da oy oranları ve sandalye dağılımı kesinleşmiş gibi değerlendirilmemeli.
Bu belirsizlik ortamında seçim sonrasına ilişkin öne çıkan iki senaryo, CTP'nin tek başına veya Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP) ya da HP ile koalisyon kurarak iktidara gelmesi ve UBP'nin iki ya da üç ortakla hükümetini sürdürmesi. CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli, kamuoyuna açıklanmayan güvenilir bir araştırmayı dayanak göstererek tek başına iktidar hedefini ifade etti. CTP yöneticileri ise daha güçlü bir hükümet oluşturmak için koalisyon seçeneğini tamamen kapatmıyor. Bu yaklaşım, CTP ile UBP arasında ortaklık yönünde bir eğilim bulunduğu anlamına gelmiyor. Özel görüşmelerde iki partinin önde gelen isimleri de bu fikre oldukça uzak duruyor.
BÜYÜK KOALİSYON: KİMİ ÇEVRELERİN ÖNERİSİ, ÖNE ÇIKAN SENARYO DEĞİL
CTP ile UBP arasında büyük koalisyon kurulmasını isteyenler, iki partinin Meclis'te geniş bir çoğunluğa sahip olarak yapısal reformları gerçekleştirebileceği ve ekonomik bakımdan zor kararların yükünü paylaşabileceği görüşünde. Kamu yönetimi, sağlık, kamu maliyesi ve sosyal güvenlik konularında "acı reçete" diye tanımlanan adımların geniş siyasi destekle atılabileceği savunuluyor.
Kıbrıs görüşmelerinin hassas bir aşamaya geçebileceği öngörüsü de söz konusu öneriye dayanak yapılıyor. Bu yaklaşımı benimseyenlere göre solu ve sağı buluşturan güçlü bir hükümet, çözüm planının Kıbrıs Türk toplumundan ağır tavizler veya zor kararlar istemesi durumunda bu adımların arkasına daha geniş bir siyasi destek koyabilir.
Buna karşın büyük koalisyon, siyasi analistlerin ya da CTP ve UBP'nin önde gelen temsilcilerinin ciddi bir hükümet seçeneği saydığı bir formül değil. Dolayısıyla CTP-UBP ortaklığına seçim sonrası ihtimaller arasında diğerleriyle aynı ağırlığı vermek doğru olmayacaktır. Şimdilik bu öneri, bazı çevrelerce dile getirilen ve siyasi desteği ile uygulanabilirliği sınırlı görünen bir fikir niteliğinde.
Geçmişte yaşananlar da bu tür ortaklıklar konusunda ihtiyatlı olmayı gerektiriyor. Mehmet Ali Talat ile Ferdi Sabit Soyer dönemlerinde CTP; Demokrat Parti (DP) ve daha sonra Özgürlük ve Reform Partisi (ÖRP) gibi merkez sağdaki ortaklarla hükümet kurdu. Bu koalisyonlar belli dönemlerde görevde kalsa da kalıcı bir siyasi istikrar ya da ortak bir dönüşüm zemini oluşturamadı; hükümet ortakları değişti ve CTP, 2009 seçimlerinde iktidarı yitirdi. CTP ve UBP'nin Ömer Kalyoncu başbakanlığında Temmuz 2015'te kurduğu doğrudan büyük koalisyon da su yönetimi ve Türkiye ile imzalanan Ekonomik ve Mali İşbirliği Protokolü konularındaki anlaşmazlıklar nedeniyle Nisan 2016'da dağıldı. Bu tecrübeler, Meclis'te geniş çoğunluğa sahip olmanın tek başına politika uyumu, kalıcı istikrar veya yapısal değişim getirmediğini ortaya koyuyor.
Böyle bir ortaklığın siyasi bedeli CTP için bilhassa ağır olabilir. CTP, mevcut yönetim anlayışını değiştirme ve yolsuzlukla mücadele etme iddiasıyla seçime giriyor. UBP ile ortaklık kurması, bu iddiaları seçmene anlatmasını güçleştirebilir. CTP hükümette bulunmasına rağmen söz verdiği dönüşümü gerçekleştiremezse, değişim beklentisinin doğurduğu siyasi sorumluluğu da taşımak durumunda kalabilir.
"Acı reçete" ifadesi, zor kararların toplumsal yükünün hangi kesimlerce paylaşılacağı sorusuna yanıt vermiyor. Harcamaların kısılması, kamu reformu ve sosyal güvenlikte yapılacak değişiklikler çalışanlarla dar gelirli grupları daha fazla etkileyebilir. CTP, emekçilerin haklarını ve sosyal devleti koruma iddiasını devam ettirecekse reformların maliyetini kimlerin karşılayacağını ve hangi güvencelerin verileceğini açıkça belirtmeli.
KIBRIS SORUNU: ÇÖZÜM YAKLAŞIMLARINDAKİ FARKLILIK
CTP, siyasi eşitlik temelinde iki toplumlu ve iki kesimli federasyonu destekliyor. UBP ise egemen eşitlik ve iki devletli çözüm yaklaşımını savunuyor. Bu ayrışma, hükümetin müzakere sürecine ve Kıbrıslı Türklerin dış dünyaya ileteceği mesaja doğrudan yansıyabilecek temel bir politika farkı.
CTP-UBP ortaklığı seçim sonrasının başlıca senaryosu sayılmasa da büyük koalisyon önerisini destekleyenler bakımından Kıbrıs politikası en güç konulardan biri olurdu. Ortaklar kendi çözüm yaklaşımlarından geri adım atmazsa hükümetin nasıl bir tutum alacağı belirsizleşebilir; konu koalisyon protokolünde açık bırakılırsa her diplomatik gelişme yeni bir gerilim doğurabilir.
Diğer partilerin çözüm konusundaki yaklaşımları da birbirinden ayrılıyor. TDP federasyon seçeneğine destek veriyor. HP, mevcut şartlarda federasyon görüşmelerini gerçekçi bulmuyor ve iki devlet temelinde iş birliğini savunuyor. Toplumsal Adalet ve Mücadele Partisi (TAM Parti) ise bugün hem federasyonun hem de iki devlet seçeneğinin sonuç getirmesini zor görüyor; KKTC kurumlarını koruyup ekonomik ve pratik ilişkileri ilerletmeye yoğunlaşıyor. Bu ayrılıklar, hükümet kurma pazarlıklarında küçük ortakların Kıbrıs politikası üzerindeki ağırlığını artırabilir.
UBP'NİN YOLU: ORTAKLARLA İKTİDARINI SÜRDÜRMEK
Seçim sonrasına ilişkin gündemdeki diğer temel seçenek, UBP'nin iki ya da üç ortaklı bir hükümetle yoluna devam etmesi. Parti, iki devletli çözüm politikasının yanı sıra sosyal konut, sağlık sigortası, enerji yatırımları ve Kıbrıs Türk Hava Yolları'nı yeniden kurma projelerini gündeme taşıyor. Bu kez havayolunun özel şirket tarafından işletilmesi, devletin ise denetim görevini yürütmesi planlanıyor. Şirketin 2028'de kamu-özel ortaklığı modeliyle faaliyete başlaması ve rekabet aracılığıyla bilet fiyatlarını dengelemesi amaçlanıyor. Ancak sermaye yapısı, uçuş ağı, hat planlaması ve fiyatlar üzerindeki etkisi açıklanmadan yeni şirketin seyahat maliyetini düşüreceği kesinmiş gibi sunulamaz.
UBP'nin iktidarda kalması, ortaklara bakanlık vermenin ötesinde, ekonomik ve idari yönetimine yöneltilen eleştirilere ne yanıt vereceğine bağlı. YDP; kamu reformu, sağlık yasaları ve toplu taşımaya ilişkin somut bir takvimin hazırlanmasını, koalisyon protokolünün de kamuoyuyla paylaşılmasını talep ediyor. Bu istekler, muhtemel bir ortak hükümetin vaatlerini ve uygulama başarısını izlemeye yarayacak ölçütler oluşturabilir. Diğer yandan ortak sayısı fazla olan bir hükümette farklı öncelikler ve seçim vaatleri, bütçe disiplinini ve karar alma hızını olumsuz etkileyebilir.
VAATLERİN SINAVI: SAĞLIK, GENÇLER, TURİZM VE ÇALIŞMA YAŞAMI
Sağlık konusunda UBP, CTP ve HP Genel Sağlık Sigortası'nı (GSS) desteklerken Bağımsızlık Yolu, özelleştirme tehlikesine karşı kamusal sağlık hizmetlerinin korunmasını savunuyor. CTP'nin vaatleri arasında hastanelerde tam gün çalışma ve dijital sağlık uygulamaları da bulunuyor. Buna karşılık sistemin nasıl finanse edileceği, katkı paylarının ne olacağı ve özel hastanelerin nasıl bir rol üstleneceği henüz açıklık kazanmış değil.
Gençlere yönelik vaatler kapsamında UBP beş yıl içinde 5 bin konut yapmayı, CTP istihdam politikaları ile askerlik reformunu, TDP burs ve yurt imkanlarını, YDP ise sosyal konut ve istihdamı öne çıkarıyor. Bu sözlerin kapsamı, finansman biçimi ve uygulama takvimi hâlâ netleşmeyi bekliyor. Turizm alanında UBP, Kıbrıs Türk Hava Yolları'nı yeniden hayata geçirmeyi amaçlarken DP eko, agro ve kültür turizminin, TDP de spor ve kongre turizminin geliştirilmesini öneriyor. Ancak kurulması planlanan yeni havayolu şirketinin uçuş masraflarını hangi yolla azaltacağı belirsizliğini koruyor.
Çalışma hayatıyla ilgili olarak Bağımsızlık Yolu, en az 10 kişinin çalıştığı işyerlerinde asgari ücretle çalışan işçilerin oranının yüzde 20'yi aşmamasını öneriyor. TDP sendikal hakları, CTP çalışan haklarını, YDP ise kamu reformunu öncelikleri arasında gösteriyor. Önerilen reformların çalışma koşullarını, toplu sözleşmeleri ve sendikal hakları nasıl etkileyeceği ise açıklanmaya muhtaç.
VAATLERİN HAYATA GEÇİRİLEBİLİRLİĞİ SONUCU BELİRLEYECEK
Seçim öncesinde öne çıkan beklenti, CTP'nin tek başına ya da koalisyonun büyük ortağı olarak hükümet kurması. Ancak anketlerin yöntemleriyle ilgili soru işaretleri var ve sonuçların sandalye sayılarına nasıl yansıyacağı belli değil. UBP'nin iki veya üç ortakla iktidarını sürdürmesi de seçim sonrası için dikkate alınan seçeneklerden biri. CTP-UBP büyük koalisyonu ise bazı çevrelerin yapısal değişim ve güç kararların sorumluluğunu paylaşma gerekçesiyle gündeme getirdiği bir teklif. Büyük partilerin önde gelen isimleriyle siyasi analistlerin bu formülü gerçekçi ya da üzerinde çalışılan bir hükümet alternatifi olarak görmediği göz önünde tutulmalı.
Kurulacak hükümet hangisi olursa olsun sağlık sigortası, gençlere yönelik konutlar, turizm, uçuş maliyetlerinin düşürülmesi, kamu reformu ve çalışanların özlük hakları konularındaki vaatlerin maliyeti, finansman kaynakları, takvimi ve sorumlu kurumları açıklanmalı. Seçmen için belirleyici olan, koalisyon seçeneklerinden veya seçim sloganlarından ziyade hükümetin sorunlara hangi kaynakları kullanarak ve insanların haklarını gözeterek çözüm bulacağı olacak.



YORUMLAR
İLK YORUM YAPAN SEN OL